Ontspanning uit de natuur: de rol van GABA en kruiden

Even vooraf

Voor voedingssupplementen gelden strikte regels over wat er wel en niet gezegd mag worden. Wij zijn gebonden aan deze Europese wetgeving en formuleren daarom zorgvuldig. Medische claims zijn bijvoorbeeld niet toegestaan en gezondheidsclaims op botanische ingrediënten moeten voorzien zijn van een disclaimer. Ook vermelden wij niet altijd alle wetenschappelijke bronnen, omdat wij verantwoordelijk zijn voor de exacte bewoordingen waarnaar wordt verwezen.

Lees hier meer over hoe wij omgaan met gezondheidsclaims en regelgeving.

Ons hoofd en zenuwstelsel krijgen op een gemiddelde dag nogal wat te verwerken. Werk, afspraken, meldingen, gedachten en alles wat tussendoor nog even moet. Gelukkig beschikt ons lichaam zelf over allerlei systemen die helpen om de balans tussen activiteit en rust te bewaren.

Ook in de natuur vinden we planten en voedingsstoffen die al lange tijd rondom ontspanning worden gebruikt. Denk aan citroenmelisse, valeriaan en passiebloem, maar ook aan L-theanine uit thee en de bijzondere rode stampers van saffraan. We plaatsen ze gemakkelijk allemaal onder dezelfde noemer. Toch zit achter ieder ingrediënt een ander verhaal. Opvallend genoeg komen we bij verschillende rustgevende kruiden steeds bij hetzelfde systeem terecht: GABA. Maar wat is GABA precies en wat hebben al deze planten ermee te maken?

Inhoudsopgave

• GABA werking: het natuurlijke ‘rempedaal’
• Eén GABA-systeem, verschillende kruiden
• De werking van citroenmelisse
• Valeriaan: invloed op GABA-receptoren
• Passiebloem: weer een andere route
• En het slaapmutsje?
• L-theanine werking: niet alleen GABA
• Saffraan werking: een ander verhaal
• Wanneer kies je voor welk ingrediënt?
• De natuur kent meer dan één weg naar rust

GABA werking: het natuurlijke ‘rempedaal’

Onze hersenen bestaan uit miljarden zenuwcellen die voortdurend informatie aan elkaar doorgeven. Daarvoor gebruiken ze onder andere neurotransmitters: stoffen die signalen tussen zenuwcellen helpen overbrengen.

GABA, voluit gamma-aminoboterzuur, is de belangrijkste remmende neurotransmitter in ons centrale zenuwstelsel. Je kunt GABA daarom zien als een soort natuurlijk rempedaal. Daartegenover staat onder andere glutamaat, de belangrijkste stimulerende neurotransmitter. We hebben beide nodig: het draait om de balans tussen activeren en afremmen. En juist dat GABA-systeem blijkt een interessant aanknopingspunt wanneer we naar verschillende kruiden kijken.

Eén GABA-systeem, verschillende kruiden

Citroenmelisse, valeriaan en passiebloem kennen we allemaal als natuurlijke rustgevers*. Opvallend genoeg komen we bij onderzoek naar deze planten steeds weer uit bij hetzelfde systeem: GABA. Toch lijken ze daar niet allemaal op dezelfde manier op aan te grijpen.

De werking van citroenmelisse: minder afbraak van GABA

Citroenmelisse (Melissa officinalis) wordt al eeuwen gebruikt en kennen we vooral als natuurlijke rustgever*. De plant bevat verschillende natuurlijke stoffen, waaronder rozemarijnzuur.

In laboratoriumonderzoek is gevonden dat stoffen uit citroenmelisse het enzym GABA-transaminase (GABA-T) kunnen remmen. Dit enzym speelt een rol bij de afbraak van GABA. Rozemarijnzuur bleek daarbij een belangrijke stof in het onderzochte extract. Dat betekent niet automatisch dat citroenmelisse simpelweg voor ‘meer GABA in je hersenen’ zorgt. Zo eenvoudig werkt ons lichaam niet. Het geeft ons wel een interessant kijkje in één van de mogelijke manieren waarop stoffen uit citroenmelisse kunnen aangrijpen op het GABA-systeem.

Citroenmelisse is een natuurlijke rustgever* en ondersteunt het mentale welzijn en het behoud van een gezonde nachtrust*.

Valeriaan: invloed op GABA-receptoren

Valeriaan (Valeriana officinalis) brengt ons naar een andere plek binnen hetzelfde systeem. De wortel bevat onder andere valereenzuur. Deze stof wordt onderzocht vanwege de interactie met bepaalde GABA-A-receptoren.

Zo'n receptor kun je zien als een soort ontvanger waarop GABA kan aangrijpen. Experimenteel onderzoek laat zien dat valereenzuur de reactie van bepaalde GABA-A-receptoren op GABA kan versterken.

Valeriaan is een natuurlijke rustgever*, werkt ondersteunend bij stress* en draagt bij aan een normale nachtrust*.

Passiebloem: weer een andere route

Ook passiebloem (Passiflora incarnata) brengt ons bij het GABA-systeem, maar opnieuw via een iets andere route. In laboratoriumonderzoek is onder andere gekeken naar GABA-A- en GABA-B-receptoren en naar de opname van GABA door zenuwuiteinden.

Het onderzochte extract remde die opname van GABA, maar had juist geen effect op GABA-transaminase. Daarmee verschilt het mechanisme dus weer van wat bij citroenmelisse wordt onderzocht.

Passiebloem is een natuurlijke rustgever*, werkt ondersteunend bij stress* en draagt bij aan een normale nachtrust*.

Drie kruiden, drie verschillende aanknopingspunten. Citroenmelisse brengt ons bij de afbraak van GABA, valeriaan bij de receptoren waarop GABA aangrijpt en bij passiebloem wordt onder andere gekeken naar de opname van GABA. Hetzelfde systeem, maar een andere route.

En het slaapmutsje?

Ook het vrolijk oranje slaapmutsje (Eschscholzia californica) past mooi in dit verhaal. Deze plant bevat verschillende alkaloïden. Eén daarvan is reticuline. In experimenteel onderzoek bleek een specifieke vorm daarvan bepaalde GABA-A-receptoren te kunnen beïnvloeden.

Daarmee komt ook slaapmutsje opnieuw bij het GABA-systeem uit, al is er nog veel wat we niet weten over de precieze werking van de complete plant. Slaapmutsje draagt bij aan een normale nachtrust* en aan het aanpassingsvermogen bij stress*.

L-theanine werking: niet alleen GABA

Voor L-theanine verlaten we de traditionele kruiden en komen we terecht bij een plant die bijna iedereen kent: de theeplant (Camellia sinensis). L-theanine is een bijzonder aminozuur dat van nature voorkomt in thee.

Ook L-theanine wordt in verband gebracht met het GABA-systeem, maar hier wordt het verhaal alweer breder. L-theanine lijkt qua structuur op glutamaat en in preklinisch onderzoek worden onder andere interacties met GABA, glutamaat, dopamine en serotonine onderzocht. Vooral de relatie met glutamaatreceptoren is mechanistisch interessant.

L-theanine werkt ondersteunend bij stress* en draagt bij aan een normale nachtrust*.

Saffraan werking: een ander verhaal

En dan saffraan. Misschien wel het meest bijzondere ingrediënt uit dit rijtje. Saffraan wordt gewonnen uit de rode stampers van Crocus sativus. Iedere bloem heeft er maar drie en ze worden met de hand geoogst. Voor een kleine hoeveelheid saffraan zijn daardoor ontzettend veel bloemen nodig.

Die rode stampers bevatten bijzondere natuurlijke stoffen, waaronder crocin, crocetine, picrocrocin en safranal. Crocinen dragen bij aan de kenmerkende kleur van saffraan, terwijl safranal belangrijk is voor de geur.

Kijken we naar onderzoek naar de werking van saffraan, dan is het verhaal minder eenvoudig tot één neurotransmitter of receptor terug te brengen. In mechanistisch onderzoek wordt naar verschillende inhoudsstoffen en signaalroutes gekeken, waaronder systemen waarbij GABA, glutamaat, serotonine en dopamine betrokken zijn.

Dat maakt saffraan anders dan bijvoorbeeld citroenmelisse, waarbij we een relatief duidelijk aanknopingspunt bij de afbraak van GABA kunnen aanwijzen. Bij saffraan lijkt juist een breder samenspel interessant.

Saffraan is opbeurend en helpt bij ups-en-downs* en ondersteunt de nachtrust*. Daarnaast ondersteunt saffraan het natuurlijke overgangsproces* en helpt het bij wisselende stemmingen tijdens de menstruatiecyclus*.

Wanneer kies je voor welk ingrediënt?

Met zoveel verschillende planten en voedingsstoffen is een logische vraag: wanneer kies je eigenlijk voor wat? Daar is geen universeel antwoord op. Wat bij je past, hangt vooral af van waar je ondersteuning bij zoekt.

Citroenmelisse, valeriaan en passiebloem liggen qua toegestane toepassingen dicht bij elkaar. Het zijn natuurlijke rustgevers* met daarnaast claims rondom stress, mentaal welzijn en/of nachtrust*. Slaapmutsje combineert ondersteuning van de nachtrust* met het aanpassingsvermogen bij stress*, terwijl L-theanine ondersteuning bij stress* combineert met een normale nachtrust*.

Saffraan heeft een ander profiel. Naast ondersteuning van de nachtrust* is saffraan opbeurend en helpt het bij ups-en-downs*. Ook zijn er specifieke claims rondom het natuurlijke overgangsproces* en wisselende stemmingen tijdens de menstruatiecyclus*. Daardoor kan saffraan interessant zijn wanneer je naast ontspanning ook ondersteuning zoekt rondom stemming of een bepaalde levensfase.

Het hoeft overigens niet altijd een keuze voor één ingrediënt te zijn. Kruiden worden ook regelmatig gecombineerd. Daarbij is het vooral belangrijk om naar de totale samenstelling van een formule te kijken en naar wat op dat moment bij jouw behoefte past.

De natuur kent meer dan één weg naar rust

Van de blaadjes van citroenmelisse en passiebloem tot de wortel van valeriaan en de rode stampers van saffraan: iedere plant heeft zijn eigen samenstelling. Toch komen we bij verschillende traditionele rustgevers opvallend vaak hetzelfde GABA-systeem tegen.

Maar ze doen niet allemaal hetzelfde. Citroenmelisse brengt ons bij de afbraak van GABA, valeriaan bij GABA-A-receptoren en passiebloem onder andere bij de opname van GABA. L-theanine verbreedt het verhaal richting glutamaat en bij saffraan wordt naar een nog breder samenspel van natuurlijke inhoudsstoffen en signaalroutes gekeken.

We begrijpen nog lang niet ieder detail van deze processen. Ons zenuwstelsel is nu eenmaal geen eenvoudige aan-uitknop. Misschien is dat juist wat de natuur zo interessant maakt: er bestaat niet één weg naar rust.

*Gezondheidsclaim in afwachting van Europese toelating.

Geschreven door Danielle — laatst bijgewerkt 01-10-2026