Ferritine: de ijzervoorraad die meer vertelt dan je denkt

Even vooraf

Voor voedingssupplementen gelden strikte regels over wat er wel en niet gezegd mag worden. Wij zijn gebonden aan deze Europese wetgeving en formuleren daarom zorgvuldig. Medische claims zijn bijvoorbeeld niet toegestaan en gezondheidsclaims op botanische ingrediënten moeten voorzien zijn van een disclaimer. Ook vermelden wij niet altijd alle wetenschappelijke bronnen, omdat wij verantwoordelijk zijn voor de exacte bewoordingen waarnaar wordt verwezen.

Lees hier meer over hoe wij omgaan met gezondheidsclaims en regelgeving.

Je kunt een normale Hb-waarde hebben en je tóch futloos voelen. Dat klinkt misschien tegenstrijdig, maar het is precies waarom artsen steeds vaker ook naar ferritine kijken. Ferritine laat namelijk zien hoeveel ijzer je lichaam nog op voorraad heeft. Juist die ijzervoorraad kan al afnemen, terwijl andere bloedwaarden nog normaal zijn. Maar wat is ferritine, wanneer is een ferritinewaarde laag en hoe kun je je ijzervoorraad ondersteunen?

Inhoudsopgave

• Wat is ferritine?
• Ferritine, ijzer en Hb: wat is het verschil?
• Wat is een normale ferritinewaarde?
• Welke klachten kunnen voorkomen bij een lage ferritinewaarde?
• Ferritine is óók een ontstekingseiwit
• Waarom kan ferritine laag worden?
• Hoe kun je je ijzervoorraad ondersteunen?
• Heemijzer, non-heemijzer en de opname van ijzer
• Waarom wordt ijzer soms om de dag ingenomen?
• Niet ieder ijzersupplement is hetzelfde
• Waarom kwaliteit belangrijk is

Wat is ferritine?

Ferritine is een eiwit dat ijzer opslaat. Je kunt het zien als de voorraadkast van je lichaam. Hoewel je lichaam in totaal maar 3 tot 4 gram ijzer bevat, is dit mineraal onmisbaar. IJzer draagt onder andere bij aan de normale vorming van rode bloedcellen en hemoglobine, ondersteunt het zuurstoftransport in het lichaam en activeert de natuurlijke energie. Omdat je lichaam zelf geen ijzer kan aanmaken én nauwelijks een manier heeft om overtollig ijzer uit te scheiden, gaat het er ontzettend zuinig mee om.

Ongeveer 65 tot 70% van al het ijzer bevindt zich in het hemoglobine van je rode bloedcellen. Een groot deel van de rest ligt opgeslagen als reserve, voornamelijk in de lever, het beenmerg en de milt. Die reserve ligt opgeslagen in ferritine.

Ferritine, ijzer en Hb: wat is het verschil?

Deze drie begrippen worden vaak door elkaar gehaald, terwijl ze allemaal iets anders vertellen.

Wanneer je langere tijd minder ijzer binnenkrijgt of meer ijzer verliest dan je lichaam kan aanvullen, spreekt het lichaam eerst de voorraad aan. Daardoor daalt ferritine meestal eerder dan het hemoglobine. Pas wanneer de ijzervoorraad verder afneemt, kan uiteindelijk ook de aanmaak van hemoglobine worden beïnvloed.

Wat is een normale ferritinewaarde?

De referentiewaarden verschillen per laboratorium, maar voor volwassen vrouwen wordt vaak een waarde van ongeveer 15 tot 150 µg/L aangehouden. Voor mannen ligt dit meestal tussen de 30 en 400 µg/L.

Belangrijk om te weten is dat deze referentiewaarden aangeven welke waarden voorkomen bij het grootste deel van de gezonde bevolking. Ze zijn niet bedoeld als een persoonlijke optimale waarde. Het kan dus zijn dat je binnen de referentiewaarden valt, maar toch klachten ervaart.

Daarom kijken artsen of therapeuten vaak naar het totaalplaatje. Naast ferritine spelen ook andere bloedwaarden, zoals hemoglobine, transferrinesaturatie en soms ontstekingswaarden zoals CRP een rol. Ook factoren zoals leeftijd, menstruatie, zwangerschap, voeding en eventuele onderliggende aandoeningen worden meegenomen.

Welke klachten kunnen voorkomen bij een lage ferritinewaarde?

Een lage ferritinewaarde geeft niet altijd klachten. Bovendien hoeft een lage ferritinewaarde niet automatisch de oorzaak te zijn van klachten die je ervaart. Toch wordt een verminderde ijzervoorraad regelmatig gezien bij mensen die zich vermoeid voelen of minder energie ervaren.

Klachten die regelmatig worden genoemd bij een lage ijzervoorraad zijn onder andere:

• vermoeidheid of een laag energieniveau
• een verminderde conditie of sneller buiten adem zijn
• moeite met concentreren
• hoofdpijn of duizeligheid
• rusteloze benen
• een bleke huid

Deze klachten zijn niet specifiek voor een lage ferritinewaarde en kunnen ook andere oorzaken hebben. Daarom is het belangrijk om bloedwaarden altijd in samenhang met je persoonlijke situatie te beoordelen.

Ferritine is óók een ontstekingseiwit

Ferritine is niet alleen een opslagplaats voor ijzer, maar ook een zogenoemd acute-fase-eiwit. Dat betekent dat de waarde tijdelijk kan stijgen wanneer er sprake is van een ontsteking of infectie. Daardoor lijkt de ijzervoorraad soms hoger dan deze werkelijk is. Om die reden beoordelen artsen een ferritinewaarde regelmatig samen met andere bloedwaarden, zoals CRP en transferrinesaturatie.

Waarom kan ferritine laag worden?

Een lage ferritinewaarde ontstaat niet bij iedereen om dezelfde reden. In grote lijnen zijn er vier mogelijke oorzaken.

Je krijgt te weinig ijzer binnen

De meest voor de hand liggende oorzaak is een lage inname via voeding. Vooral mensen die weinig of geen dierlijke producten eten, krijgen voornamelijk non-heemijzer binnen. Deze vorm wordt minder efficiënt opgenomen dan heemijzer uit vlees en vis.

Je verliest meer ijzer

Je verliest iedere dag een kleine hoeveelheid ijzer. Bij vrouwen is menstruatie de meest voorkomende oorzaak van extra ijzerverlies. Ook zwangerschap, bloeddonatie of chronisch bloedverlies kunnen ervoor zorgen dat de ijzervoorraad sneller afneemt.

Je hebt meer ijzer nodig

Soms is de inname voldoende, maar is de behoefte simpelweg groter. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn tijdens de groei, zwangerschap of bij intensief sporten.

Je neemt ijzer minder goed op

Niet altijd ligt het probleem bij de hoeveelheid ijzer die je eet. Ook de opname speelt een belangrijke rol. Aandoeningen van maag of darmen, een verminderde maagzuurproductie of het gebruik van bepaalde medicijnen, zoals maagzuurremmers, kunnen ervoor zorgen dat minder ijzer vanuit de darm wordt opgenomen.

Met andere woorden: twee mensen met dezelfde ferritinewaarde kunnen een totaal verschillende oorzaak hebben. Daarom is het niet alleen belangrijk om te weten dát je ferritine laag is, maar vooral ook waarom.

Hoe kun je je ijzervoorraad ondersteunen?

Wanneer je ferritine laag is, is de eerste vraag niet: welk supplement moet ik nemen? De belangrijkste vraag is eigenlijk: waardoor is mijn ferritine laag geworden?

Als de oorzaak bijvoorbeeld een hevige menstruatie of een verminderde opname in de darm is, heeft dat een andere aanpak nodig dan wanneer je simpelweg te weinig ijzer via voeding binnenkrijgt. Daarom is het belangrijk om de oorzaak samen met een arts of behandelaar te achterhalen. Is er sprake van een lage ijzerinname, dan zijn er gelukkig verschillende manieren om je ijzerstatus te ondersteunen.

Heemijzer, non-heemijzer en de opname van ijzer

Niet alleen de hoeveelheid ijzer die je binnenkrijgt is belangrijk, maar ook hoe goed je lichaam het kan opnemen. Daarbij maken we onderscheid tussen heemijzer en non-heemijzer.

Heemijzer komt voor in dierlijke producten zoals vlees en vis en wordt relatief goed opgenomen. Non-heemijzer vind je vooral in plantaardige voeding, zoals peulvruchten, volkorenproducten en groene bladgroenten. Hiervan neemt het lichaam gemiddeld minder op.

Vitamine C bevordert de opname van ijzer, terwijl koffie, thee en calcium deze juist kunnen verminderen. Een eenvoudige tip is daarom om een ijzerrijke maaltijd te combineren met vitamine C-rijke voeding en koffie of thee liever op een later moment te drinken.

Benieuwd hoe de opname van ijzer precies werkt en wat het verschil is tussen heemijzer en non-heemijzer? Lees dan ook ons blog Wijzer over ijzer: waar is ijzer allemaal goed voor?.

Nieuw inzicht: waarom wordt ijzer soms om de dag ingenomen?

Jarenlang was het gebruikelijke advies om een ijzersupplement dagelijks in te nemen. De afgelopen jaren is daar nieuw onderzoek naar verschenen. Na het innemen van een hogere dosis ijzer maakt het lichaam tijdelijk meer hepcidine aan. Dit hormoon regelt hoeveel ijzer vanuit de darm wordt opgenomen. Wanneer het hepcidinegehalte stijgt, neemt de opname van een volgende dosis tijdelijk af.

Daarom laten recente onderzoeken zien dat het in sommige situaties gunstiger kan zijn om ijzer om de dag in plaats van dagelijks in te nemen. Dit kan de opname verbeteren en tegelijkertijd de kans op maag- en darmklachten verminderen.

De meest geschikte dosering verschilt echter per persoon. Overleg daarom altijd met je arts of behandelaar wanneer je een ijzertekort wilt behandelen.

Niet ieder ijzersupplement is hetzelfde

Wanneer voeding alleen niet voldoende is, kan een ijzersupplement uitkomst bieden. Daarbij is het goed om te weten dat niet ieder supplement dezelfde vorm van ijzer bevat.

• IJzersulfaat is één van de meest gebruikte vormen en wordt ook regelmatig voorgeschreven bij een ijzertekort. Sommige mensen krijgen hierbij last van maag- en darmklachten, zoals misselijkheid of verstopping.
• IJzerbisglycinaat is een vorm waarbij ijzer is gebonden aan het aminozuur glycine. Deze verbinding staat bekend om zijn goede opneembaarheid en wordt over het algemeen beter verdragen door mensen met een gevoelige maag of darmen.
• Liposomaal ijzer is verpakt in kleine vetbolletjes, zogenaamde liposomen. Deze techniek is ontwikkeld om het ijzer op een andere manier door het spijsverteringskanaal te laten opnemen en wordt vaak gekozen vanwege de goede verdraagbaarheid.
• Vloeibare ijzersupplementen zijn eenvoudig te doseren en worden vaak als prettig ervaren door mensen die moeite hebben met het slikken van capsules of tabletten.

Welke vorm het beste past, hangt af van je persoonlijke situatie, de oorzaak van de lage ijzerstatus en hoe goed je een supplement verdraagt.

Waarom kwaliteit belangrijk is

Niet alleen de vorm van ijzer verschilt, ook de kwaliteit van een supplement kan sterk uiteenlopen. Bij Morgen is Nu vinden we het belangrijk dat een supplement niet alleen een effectieve vorm van ijzer bevat, maar ook goed opneembaar is en zo min mogelijk onnodige hulpstoffen bevat.

Daarom selecteren we uitsluitend merken die transparant zijn over de herkomst van hun ingrediënten en kiezen voor goed onderzochte vormen van ijzer. Zo weet je zeker dat je kiest voor een supplement dat aansluit bij de behoeften van je lichaam.