Je ziet het misschien wel eens op onze website of op het etiket van een kruidensupplement: een gezondheidsclaim met een sterretje erachter. Bijvoorbeeld:
“Citroenmelisse draagt bij aan het mentale welzijn*”
of
“Koningskaars heeft een verzachtende invloed op de luchtwegen*”
Dat sterretje verwijst naar een disclaimer: Gezondheidsclaim in afwachting van Europese toelating. Die melding heeft alles te maken met een bijzondere groep gezondheidsclaims, namelijk de on hold botanical-claims. Wat dat precies betekent, leggen we graag uit.
Welke claims zijn er?
Op supplementen en andere gezondheidsproducten kom je verschillende soorten claims tegen. Een voedingsclaim zegt iets over de samenstelling van een product, bijvoorbeeld dat het rijk is aan vezels of vitamine C bevat. Een gezondheidsclaim gaat nog een stap verder: die maakt een koppeling tussen een stof in het product en een specifieke werking in het lichaam, zoals “vitamine C draagt bij aan een normale werking van het immuunsysteem”.
Om zulke gezondheidsclaims te mogen gebruiken, is goedkeuring nodig van de Europese Commissie. Die schakelt daarvoor de European Food Safety Authority (EFSA) in. Dit is een onafhankelijke autoriteit die beoordeelt of er voldoende wetenschappelijk bewijs is voor veiligheid van een bepaalde stof.
Daarnaast beoordelen ze ook of er voldoende wetenschappelijk bewijs is voor de werking van een stof. Pas als door de EFSA is vastgesteld dat het ingrediënt bij gezonde mensen veilig is en daadwerkelijk bijdraagt aan een specifieke gezondheidsfunctie en de Europese Commissie op basis hiervan een positieve beoordeling heeft gegeven, mag de claim officieel worden gebruikt.
Maar niet alle claims zijn al beoordeeld. Voor één specifieke groep geldt een uitzondering: de zogenoemde on hold botanical-claims.
Wat zijn on hold claims?
Voor vitaminen en mineralen is het grootste deel van de beoordeling inmiddels afgerond en worden er ook nog aanvragen en beoordelingen toegevoegd. Maar voor planten en kruiden (ook wel botanicals genoemd) is dat niet het geval. Veel van deze stoffen hebben een lange traditie van gebruik binnen de natuurgeneeskunde, maar vallen moeilijk te toetsen binnen de huidige wetenschappelijke methoden.
Daarom besloot de Europese Commissie in 2010 om de beoordeling van duizenden kruidenclaims voorlopig stil te leggen. Die claims zijn wel ingediend, maar nog niet goedgekeurd of afgewezen. Ze staan ‘on hold’ — in de wacht.
Als tijdelijke oplossing mogen producenten en leveranciers deze claims blijven gebruiken, zolang ze vergezeld gaan van een duidelijke disclaimer. Daarnaast dient iedere producent of leverancier in het productdossier door middel van wetenschappelijk onderzoek een gebruikte gezondheidsclaim te onderbouwen.
Bijvoorbeeld de on hold claim ‘Astaxanthine draagt bij tot de instandhouding van een normale huid*’. Deze is voor 2010 ingediend door Frankrijk met een bijbehorende dosering van 4 mg per dag. Er zijn verschillende wetenschappelijke studies beschikbaar die deze claim met de bijbehorende dosering ondersteunen. Deze onderzoeken hebben we vastgelegd in het productdossier als onderbouwing. Daardoor mogen we de on hold claim gebruiken voor producten met astaxanthine in deze dosering.
Zoals je kunt lezen is het gebruik van on hold claims voor botanicals dus gebonden aan duidelijke voorwaarden.
Waarom is de beoordeling van botanicals stilgelegd?
De reden voor de stop ligt in een fundamentele discussie over bewijs. Voor medicijnen is er een aparte regeling waarbij ook traditioneel gebruik meetelt: als een kruid al dertig jaar lang voor een bepaald effect wordt ingezet, mag dat gelden als bewijs van werkzaamheid [bron]. Voor voedingssupplementen bestaat zo’n uitzondering niet.
En dus werd van kruidenclaims op supplementen geëist dat ze onderbouwd zijn met grootschalige, moderne klinische studies. Maar voor natuurlijke stoffen is dat in de praktijk vaak niet haalbaar, door de complexiteit van plantenstoffen, het ontbreken van patenten en de hoge kosten voor onderzoek en registratie.
Wat betekent dat in de praktijk?
In de praktijk leven we in een kromme situatie waarin een kruidengeneesmiddel wel een werking mag claimen, terwijl exact hetzelfde extract in supplementvorm niets mag beloven of hiervoor een disclaimer dient te gebruiken. Veel producenten, wetenschappers en consumenten vinden dit onterecht. Ze pleiten voor een systeem waarin traditioneel gebruik óók als serieus bewijs mag worden meegenomen bij supplementen. Maar tot nu toe is daar in Europa nog geen overeenstemming over bereikt.
Tot die tijd blijven de regels zoals ze zijn. En dat betekent ook: veel waardevolle kennis over planten, kruiden en hun mogelijke werking wordt nog niet 100% erkend binnen de huidige wetgeving. Wij geloven dat dat beter kan, en dat traditionele wijsheid en moderne wetenschap elkaar mogen aanvullen in plaats van uitsluiten.
Geschreven door Lisanne - laatst bijgewerkt 07-08-2025
